2022/08/15
۱۴۰۱ دوشنبه ۲۴ مرداد
موضوع ایران کلید واژه سفر بایدن به خاورمیانه است
حسن هانی‌زاده در گفت‌وگو با «آرمان ملی»:

موضوع ایران کلید واژه سفر بایدن به خاورمیانه است

آرمان ملی آنلاین - احسان انصاری: سفر بایدن به خاورمیانه با گمانه‌زنی‌های زیادی همراه بوده است. وی در ابتدا به اسرائیل سفر کرد؛ سفری که نشان داد بین مواضع رهبران آمریکا و اسرائیل اختلاف‌های جدی بر سر موضوعات منطقه‌ای و به خصوص ایران وجود دارد. بایدن در این سفر دوباره سخنان خود درباره اشتباه خواندن خروج آمریکا از برجام را تکرار کرد. اظهاراتی که زیاد به مذاق مقامات اسرائیل خوش نیامده است. از سوی دیگر بایدن در اقدامی نمادین و برای نزدیک کردن مواضع اسرائیل با عربستان برای اولین بار به صورت مستقیم از اسرائیل به عربستان سفر کرد تا زمینه‌های نزدیکی بیشتر کشورهای عربی با اسرائیل را ایجاد کند. این در حالی است که به باور اغلب کارشناسان موضوع ایران و مذاکرات هسته‌ای کلید واژه سفر بایدن به خاورمیانه بوده است. «آرمان ملی» برای تحلیل و بررسی ابعاد مختلف سفر بایدن به خاورمیانه و همچنین سفر پوتین به ایران با دکتر حسن هانی‌زاده تحلیل‌گر روابط بین‌الملل گفت‌وگو کرده که در ادامه می‌خوانید.

سفر بایدن به خاورمیانه با اسرائیل آغاز شد و وی پس از دیدار با نخست وزیر اسرائیل با محمود عباس، رئیس تشکیلات خودگردان نیز دیدار و گفت‌وگو کرد. هدف بایدن از سفر به اسرائیل در مقطع کنونی چیست؟

سفر بایدن به خاورمیانه سفری سنتی است که در گذشته نیز توسط روسای جمهوری آمریکا صورت گرفته است. با این وجود سفر بایدن به منطقه که از اراضی اشغالی فلسطین آغاز شد با چند هدف مهم انجام شده است. نخست اینکه شرایط داخلی اسرائیل ناپایدار است و آمریکا نیز این وضعیت را متوجه شده است. در طول 3سال گذشته 4 انتخابات شکست خورده در اسرائیل برگزار شده است. سقوط پی در پی کابینه‌ها در اسرائیل نشان می‌دهد که اسرائیل در حال فروپاشی از درون است. دولت اسرائیل دارای مشکلات ساختاری است که این مشکلات در مقاطع مختلف خود را نشان می‌دهد. نکته دیگری که در این زمینه وجود دارد ناامنی‌هایی است که در این کشور وجود دارد. کاهش سطح امکانات رفاهی به یهودیان ساکن شهرک‌ها، اختلاف احزاب و توقف مذاکرات بین تشکیل خودگردان و اسرائیل باعث شده که اسرائیل در یک وضعیت فروپاشی تدریجی قرار داشته باشد. سفر بایدن به اسرائیل و دیدار با لاپید تنها به دلیل دادن روحیه به مسئولان و تقویت اسرائیل است. در واقع بایدن و آمریکا در حال تنفس مصنوعی دادن به اسرائیل هستند. این رویکرد نیز بیشتر جنبه پروگاندایی دارد. بایدن برای اینکه به اسرائیل اهمیت بدهد سفر خود را از این کشور آغاز کرد. سفری که البته با واکنش تند و منفی مردم فلسطین نیز مواجه شد. واقعیت دیگری که در این سفر وجود دارد این است که از مواضعی که رهبران دو کشور درباره مسائل منطقه و جهان اتخاذ کرد‌ه‌اند به نظر می‌رسد که اختلافات زیادی بین دو کشور در زمینه‌های مختلف منطقه‌ای و جهانی وجود دارد؛ اختلافاتی که در صورت بروز فرصت بیشتر خود را نشان خواهد داد.

بایدن پس از سفر به اسرائیل به عربستان سفر کرد. وی اولین رئیس‌جمهوری بود که از اسرائیل به سمت عربستان سفر کرد. چرا بایدن به صورت نمادین اقدام به چنین کاری کرد و هدف وی از سفر به عربستان چیست؟ آیا بایدن تلاش می‌کند در سفر به عربستان فشارهای منطقه‌ای به ایران را افزایش بدهد؟

بدون تردید مهم‌ترین هدف سفر بایدن از اسرائیل به عربستان در اقدامی نمادین عادی سازی روابط اسرائیل و کشورهای عربی منطقه خاورمیانه است. آمریکا تلاش می‌کند اسرائیل را به عنوان بخشی از ساختارهای منطقه دربیاورد و راهی برای اسرائیل به عنوان بخشی از جغرافیای منطقه به جنوب خلیج فارس پیدا کند. به همین دلیل بایدن در سفر به عربستان تلاش می‌کند روند عادی سازی روابط بین شش کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس با اسرائیل را تسریع کند. موضوع دیگری که در دستور کار این سفر قرار دارد مشروعیت بخشیدن به جایگاه محمد بن سلمان با توجه به اینکه نهادهای اطلاعاتی آمریکا پیش بینی کرده‌اند که سلمان‌بن عبدالعزیز در شرایط کنونی قادر به اداره عربستان نیست و بهتر است که قدرت را به فرزند خود محمد بن سلمان واگذار کند. بایدن تلاش می‌کند این انتقال قدرت به صورت سیال و آرام شکل بگیرد. به همین دلیل باید عنوان کرد یکی از اهداف سفر بایدن به عربستان مشروعیت بخشیدن به حکومت آینده محمد بن سلمان به عنوان پادشاه آینده عربستان است. پیش‌بینی آمریکا و برخی قدرت‌های غربی این است که در سال 2022 یکسری تحولاتی در عربستان رخ خواهد داد و این تحولات موجب می‌شود که بن سلمان خود را به عنوان حاکم مطلق و پادشاه عربستان معرفی کند. به عنوان مثال به رسانه‌های بسیاری در عربستان دستور داده که یک سلسله مستنداتی را در این راستا تهیه کنند. صرف نظر از شیوه‌های تهاجمی و رفتاری که بن سلمان طی این سال‌ها داشته زمینه‌هایی فراهم می‌شود که او به عنوان یکی از مقتدرترین شاهزادگان سعودی قدرت را در عربستان به دست بگیرد. پیش از این جو بایدن و تیمش مخالف بن سلمان در عربستان بودند به ویژه پرونده‌هایی که او داشته از جمله قتل جمال خاشقجی که یک نمره منفی در کارنامه بن سلمان تلقی می‌شود اما اکنون نگرش آمریکایی‌ها تغییر کرده و منافع آمریکا اقتضا می‌کند که بن سلمان به قدرت برسد از سوی دیگر عربستان هم در تلاش است تا رفتارش با آمریکا را تغییر دهد. موضوع دیگری که در دستور کار این سفر قرار دارد شکل گیری یک ناتوی عبری- عربی است که در دستور کار قرار دارد. با این وجود با توجه به اختلافاتی که بین کشورهای عربی وجود دارد امکان تشکیل چنین چیزی وجود نداشته باشد و اهداف بایدن در این زمینه با شکست مواجه خواهد شد. در شرایط کنونی کشورهای مصر، اردن و عراق به صراحت عنوان کرده‌اند که با شکل گیری یک ناتو در مقابل ایران مخالفت خواهند کرد. این در حالی است که در شورای همکاری خلیج فارس نیز نوعی قطب بندی و اختلاف بر سر این موضوع وجود دارد. کویت، عمان و قطر از جمله کشورهایی هستند که با شکل گیری یک محور نظامی علیه ایران در منقطه خاورمیانه مخالفت خواهند کرد و اجازه چنین کاری را نمی‌دهند. به همین دلیل به نظر می‌رسد هدف اصلی سفر بایدن به اسرائیل و عربستان دادن روحیه به مقامات اسرائیل و همچنین تلاش برای مشروعیت بخشیدن به جایگاه بن سلمان در عربستان است.

یکی از اهداف سفر بایدن به عربستان قیمت نفت است. این سفر به چه میزان می‌تواند در افزایش یا کاهش قیمت نفت در بازارهای جهانی تأثیرگذار باشد؟

با توجه به بحران اوکراین و وضعیتی که روسیه در آن قرار دارد یکی از مهم‌ترین موضوعاتی که در سفر بایدن به عربستان مورد بررسی قرار خواهد گرفت موضوع قیمت نفت است. در شرایط کنونی سه کشور عربستان سعودی، امارات متحده عربی و قطر آمادگی خود را برای افزایش سطح فروش نفت به کشورهای اروپایی و آمریکا اعلام کرده‌اند که بررسی این وضعیت نیز در دستور کار سفر بایدن به عربستان قرار خواهد داشت. بایدن در این سفر با سران شش کشور عضور شورای همکاری خلیج فارس و همچنین مصر، اردن و عراق دیدار خواهد کرد و همچنین درباره مسائل مختلف منطقه خاورمیانه مورد بررسی و ارزیابی قرار خواهد گرفت. این اتفاقات در حالی رخ می‌دهد که پرونده هسته‌ای ایران و شرایط ایران در منطقه نیز جزئی از کلید واژه‌های سفر بایدن به عربستان خواهد بود. با تشدید اختلافات کشورهای اروپایی و آمریکا با روسیه بر سر ادامه بحران اوکراین سفر جو بایدن به عربستان با همین هدف بوده است. انتظار می‌رود کشورهای نفت‌خیز عربی کاهش صادرات نفت و گاز روسیه به کشورهای اروپایی را جبران کنند که طبیعتا کشورهای عربی حوزه خلیج فارس این آمادگی را دارند که سقف صادرات نفتی خودشان را به کشورهای اروپایی و آمریکا افزایش دهند تا جایگزین نفت و گاز روسیه بشود. به همین دلیل این انتظار می‌رود که سفر جو بایدن به شکل گیری یک سیاست جدید آمریکایی در منطقه منجر شود.

سفر بایدن به اسرائیل و عربستان چه ارتباطی با آینده برجام خواهد داشت؟ آیا بایدن به دلیل پیامدهایی که ممکن است برای تصمیم گیری درباره برجام به وجود بیاید به خاورمیانه سفر کرده است؟

موضوع برجام و توافق با ایران برای دولت بایدن از اهمیت زیادی برخوردار است. بایدن نیز بارها عنوان کرده که خروج آمریکا از برجام اشتباه بوده است. وی حتی در سفر به اسرائیل نیز این موضوع را مطرح کرد. بایدن تلاش می‌کند در سفر به عربستان به سران این کشور و دیگر مقامات کشورهای عربی این اطمینان را بدهد که وضعیت هسته‌ای ایران در کنترل است و اگر آمریکا به برجام بازگردد این موضوع می‌تواند برای ثبات منطقه موثر باشد. به همین دلیل به نظر می‌رسد موضوع برجام نیز در دستور کار سفر بایدن به عربستان خواهد بود. واقعیت این است که مسائلی که در درون برجام نیست و ارتباطی به متن برجام ندارد باعث شده که تاکنون مذاکرات به نتیجه نرسد. آمریکا برای خارج کردن سپاه از لیست گروه‌های تروریستی پیش‌شرط‌‌هایی مطرح کرده که موردقبول ایران قرار نگرفته است. به همین دلیل نیز تاکنون گشایشی در مذاکرات وجود نداشته و مذاکرات به بن‌بست رسیده است. بااین‌حال جمهوری اسلامی ایران و تیم مذاکره‌کننده ایرانی در مذاکراتی که در طول 3 ماه گذشته در وین انجام شد، یک سری راهکارها ارائه داد که این راهکارها مبتنی بر منافع ملی است. چهار سند حقوقی، مالی، اقتصادی و فنی از سوی تیم مذاکره‌کننده ایرانی به گروه 1+4 در وین ارائه شد و تقریباً هر چهار سند ظاهراً از سوی 3 کشور اروپایی موردپذیرش قرارگرفته است. سه کشور اروپایی هم به این نتیجه رسیده‌اند که از رهگذر تحریم‌ها نخواهند توانست ایران را وادار به تسلیم کنند. لذا تیم مذاکره‌کننده ایران با راهبردهایی که صورت گرفت و برنامه‌ریزی‌های کاملاً دقیق و موفق توانستند طرف‌های اروپایی را قانع کنند که برای ادامه همکاری و رسیدن به یک نقطه قابل‌اتکا بین ایران و کشورهای اروپایی باید تحریم‌ها لغو شود. به نظر می‌رسد باید یک سازوکار قانونی ایجاد شود تا از رفتارهای فراقانونی هر کشوری در مذاکرات جلوگیری کند.

در فاصله‌ای نزدیک از سفر بایدن به اسرائیل و عربستان ولادیمیر پوتین به ایران سفر خواهد کرد. مهم‌ترین اهداف پوتین از سفر به ایران چیست؟آیا این سفر رویکردی تقابلی در مقابل سفر بایدن به اسرائیل و عربستان خواهد داشت؟

پوتین به عنوان رئیس‌جمهور روسیه به عنوان یک کشور قدرتمند و متحد ایران به تهران سفر خواهد کرد. به نظر می‌رسد در این سفر موضوعاتی مانند بحران اوکراین، وضعیت منطقه و شکل گیری مجموعه‌ای در مقابل زیاده خواهی‌های آمریکا مورد بحث و تبادل نظر صورت خواهد گرفت. موضوع مهمی که در این سفر دنبال خواهد شد این است که پوتین به دنبال این است که با همکاری ایران، چین، هند و برخی کشورهای منطقه مجموعه‌ای اقتصادی شکل بدهد تا در مقابل سیاست‌های اقتصادی آمریکا و متحدانش قرار بگیرد. به همین دلیل پوتین در سفر به ایران به دنبال شکل دهی محور اقتصادی مقابله با آمریکا خواهد بود. در نتیجه سفر پوتین به ایران نیز از جنبه‌های مختلف حائز اهمیت خواهد بود و این سفر می‌تواند در معادلات منطقه در آینده تأثیر داشته باشد.

 

کلید واژه
دیدگاه‌ها

نظراتی كه به تعميق و گسترش بحث كمك كنند، پس از مدت كوتاهی در معرض ملاحظه و قضاوت ديگر بينندگان قرار مي گيرد. نظرات حاوی توهين، افترا، تهمت و نيش به ديگران منتشر نمی شود.